بلوغ زودرس و دیررس
نشانه‌های بلوغ پیش از ۸ سالگی در دختران و ۹ سالگی در پسران، یا نبود آن در نوجوانی. چه چیزی طبیعی است، چه چیزی بررسی می‌خواهد و درمان چه می‌کند.
بلوغ معمولاً کی شروع می‌شود؟
اولین نشانهٔ بلوغ در دختران جوانهٔ سینه و در پسران بزرگ شدن بیضه‌هاست. این تغییر در بیشتر دختران بین ۸ تا ۱۳ سالگی و در بیشتر پسران بین ۹ تا ۱۴ سالگی شروع می‌شود. عادت ماهانه معمولاً حدود دو تا سه سال بعد از جوانهٔ سینه می‌آید.
بلوغ زودرس
شروع نشانه‌ها پیش از ۸ سالگی در دختران و پیش از ۹ سالگی در پسران را زودرس می‌گویند و باید بررسی شود. کودک ممکن است ناگهان سریع قد بکشد. این رشد اول خوشایند به نظر می‌رسد، ولی استخوان‌ها هم زودتر می‌رسند و ممکن است رشد زودتر متوقف شود.
همیشه بیماری نیست. این دو حالت معمولاً بی‌خطرند، ولی تشخیصشان با معاینه است و پیگیری می‌خواهند:
- جوانهٔ سینه به‌تنهایی در دختر کوچک، بدون جهش رشد
- موی زیر بغل یا عانه و بوی عرق به‌تنهایی، بدون نشانه‌های دیگر
در دختران بیشتر موارد بلوغ زودرس واقعی علت مشخصی ندارد. در پسران و در دختران خیلی کوچک بیشتر احتمال دارد علتی در مغز یا غده‌ها پیدا شود، پس بررسی دقیق‌تری لازم است.
بررسی چگونه است؟
پزشک مرحلهٔ بلوغ و سرعت رشد را می‌بیند. ممکن است آزمایش هورمون، عکس سن استخوانی و در بعضی کودکان سونوگرافی یا MRI لازم شود.
درمان بلوغ زودرس
همهٔ کودکان درمان نمی‌خواهند. تصمیم به سن کودک، سرعت پیشرفت بلوغ، سن استخوانی و توان کودک و خانواده برای کنار آمدن با تغییرات بستگی دارد. اگر علتی پیدا شود، همان علت درمان می‌شود. در بلوغ زودرس مرکزی دارویی تزریقی وجود دارد که بلوغ را تا سن مناسب نگه می‌دارد.
بلوغ دیررس
اگر تا حدود ۱۳ سالگی در دختران و ۱۴ سالگی در پسران نشانه‌ای از بلوغ نباشد، بررسی لازم است. همین‌طور اگر بلوغ شروع شده و متوقف مانده، یا دختری تا ۱۵ سالگی عادت ماهانه نشده است.
شایع‌ترین علت دیرشکوفایی است: نوجوان سالمی که دیرتر از همسن‌ها راه می‌افتد و اغلب کسی در خانواده هم همین‌طور بوده است. علت‌های دیگر کمترند: بیماری‌های مزمن، کم‌غذایی یا ورزش خیلی زیاد، مشکل تیروئید یا هیپوفیز و بعضی بیماری‌های ژنتیکی.
درمان بلوغ دیررس
در دیرشکوفایی اغلب پیگیری کافی است. اگر این تأخیر نوجوان را آزار می‌دهد، گاهی یک دورهٔ کوتاه هورمون زیر نظر پزشک به کار می‌آید. اگر علتی پیدا شود، درمان به همان علت بستگی دارد.
نکته برای خانواده
کودکی که زودتر یا دیرتر از دوستانش تغییر می‌کند، ممکن است خجالت بکشد یا اذیت شود. اگر گوشه‌گیر شده یا از مدرسه دوری می‌کند، در ویزیت بگویید.
پرسش‌های پرتکرار
دخترم ۷ ساله است و یک طرف سینه‌اش کمی برجسته شده. چه کنم؟
جوانهٔ سینه گاهی از یک طرف شروع می‌شود. پیش از ۸ سالگی معاینه لازم است، ولی همه‌چیز به معنی بیماری نیست و گاهی فقط پیگیری کافی است.
درمان بلوغ زودرس بعداً باروری را کم می‌کند؟
طبق تجربهٔ موجود، بعد از قطع داروی متوقف‌کنندهٔ بلوغ، بلوغ از سر گرفته می‌شود. سؤال‌هایتان را در ویزیت بپرسید، چون تصمیم برای هر کودک جداست.
با کودکم چطور حرف بزنم؟
ساده و آرام توضیح بدهید که بدنش زودتر از بقیه شروع به تغییر کرده و این تقصیر او نیست. اگر سر و شکلش با همسن‌ها فرق دارد، مراقب اذیت شدن او در مدرسه باشید.
گام اول، یک اندازه‌گیری آرام.
برای هماهنگی نوبت با پشتیبانی صحبت کنید. قد و وزن‌های قبلی کودک را اگر دارید، پیدا کنید و همراه بیاورید.