راهنمای خانواده
راهنمای گام‌به‌گام برای پدر و مادر: ویزیت اول، اندازه‌گیری قد در خانه، آمادگی آزمایش و سن استخوانی، دیابت در مدرسه، روزهای بیماری و نشانه‌های فوری.
ویزیت اول؛ چه بیاوریم؟
همراه بردن چند برگه و چند عدد می‌تواند ویزیت را خیلی پربارتر کند.
همراه بیاورید:
- دفترچهٔ سلامت یا کارت واکسن کودک
- همهٔ قد و وزن‌هایی که با تاریخ دارید، از مرکز بهداشت، مطب‌ها یا مدرسه
- جواب آزمایش‌ها و عکس‌های قبلی، مخصوصاً عکس سن استخوانی، خود عکس و گزارشش
- فهرست داروها، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی کودک، با میزان مصرف
- جواب غربالگری نوزادی، اگر سؤال دربارهٔ تیروئید است
- برای کودک دیابتی: برنامهٔ انسولین و ثبت قند یا دادهٔ حسگر
بهتر است بدانید: قد پدر و مادر، سن شروع بلوغ آن‌ها و بیماری‌های غدد در خانواده. وزن و قد هنگام تولد و اینکه کودک زودتر یا دیرتر از موعد به دنیا آمده یا نه.
سؤال‌هایتان را بنویسید. پیش از ویزیت نگرانی‌هایتان را روی کاغذ بیاورید.
با کودک حرف بزنید. به زبان ساده بگویید قرار است قدش اندازه‌گیری و معاینه شود. کودک بزرگ‌تر را هم در گفت‌وگو شریک کنید. معاینهٔ بلوغ با رعایت حریم کودک و با حضور پدر یا مادر انجام می‌شود.
اندازه‌گیری قد در خانه
چند دقیقه دقت هر چند ماه یک بار، بهترین چیزی است که می‌توانید برای پزشک بیاورید.
چطور اندازه بگیریم؟
- کفش و جوراب را درآورید و گیرهٔ مو یا کلاه را بردارید.
- کودک پشت به دیوار صاف بایستد، پاشنه‌ها به هم نزدیک و چسبیده به دیوار.
- مستقیم جلو را نگاه کند و چانه را بالا نگیرد.
- کتاب یا خط‌کشی را صاف روی سرش بگذارید و جای پایین آن را روی دیوار علامت بزنید.
- فاصلهٔ علامت تا زمین را با متر فلزی بخوانید و تا نیم سانتی‌متر بنویسید.
هر چند وقت یک بار؟ برای بیشتر بچه‌ها هر سه تا شش ماه کافی است. هر هفته اندازه گرفتن چیزی نشان نمی‌دهد و فقط نگرانی را زیاد می‌کند.
نکته‌هایی برای دقت بیشتر: هر بار در ساعت نزدیک به هم و با یک متر اندازه بگیرید. تاریخ را کنار عدد بنویسید. کودک زیر دو سال را بهتر است در مرکز بهداشت یا مطب خوابیده اندازه بگیرند.
چه چیزی را به پزشک بگوییم؟ اگر سرعت رشد کم شده، یا در چند اندازه‌گیری پشت سر هم قد تقریباً تغییری نکرده است، در نوبت بعدی نگه ندارید و زودتر هماهنگ کنید.
آمادگی آزمایش و عکس سن استخوانی
خیلی از این بررسی‌ها ساده‌اند. آماده کردن کودک کار را آسان‌تر می‌کند.
آزمایش خون. بپرسید ناشتا لازم است یا نه و نمونه باید چه ساعتی گرفته شود، چون بعضی هورمون‌ها به ساعت روز بستگی دارند. داروهای کودک را بدون دستور پزشک پیش از آزمایش قطع نکنید. اگر فرزندتان داروی تیروئید می‌خورد، بپرسید آن روز قرص پیش از نمونه‌گیری خورده شود یا بعد از آن.
اگر کودک از سوزن می‌ترسد. راست بگویید که کمی درد می‌گیرد و کوتاه است. قول دروغ ندهید. به او اجازهٔ انتخاب کوچکی بدهید، مثلاً کدام دست. کتاب یا گوشی حواسش را پرت می‌کند. بپرسید پماد بی‌حسی ممکن است یا نه.
خون‌گیری در منزل. شبکهٔ پشتیبانی خون‌گیری در منزل دارد و برای بعضی کودکان راحت‌تر است.
عکس سن استخوانی. یک عکس ساده از مچ و دست چپ است، معمولاً بدون آمادگی خاص و با پرتو کم. چند دقیقه طول می‌کشد. عکس را بعداً با خودتان بیاورید، نه فقط گزارش را. سن استخوانی چه می‌گوید؟
آزمون‌های تحریکی. برای بعضی کمبودهای هورمونی، چند نمونهٔ خون در طول چند ساعت گرفته می‌شود. دستور ناشتایی، زمان و همراه را از پیش بپرسید و این آزمون را فقط در مرکزی با امکانات لازم انجام دهید.
دیابت در مدرسه
مدرسه‌ای که در جریان باشد، کودک را امن‌تر و آرام‌تر نگه می‌دارد.
پیش از بازگشت به مدرسه با مدیر و معلم حرف بزنید و این‌ها را روشن کنید:
- نشانه‌های افت قند در فرزند شما چیست و چه باید کرد
- قند و خوراکی سریع‌اثر کجا نگه داشته می‌شود
- سنجش قند و تزریق کجا و با کمک چه کسی انجام می‌شود
- شمارهٔ شما و یک نفر دیگر که همیشه در دسترس باشد
- برگهٔ برنامهٔ مراقبت به امضای پزشک
کودک باید این اجازه‌ها را داشته باشد: هر وقت لازم شد آب بخورد، به دستشویی برود، قند بسنجد و خوراکی بخورد، حتی وسط کلاس یا امتحان.
کیف مدرسه: گلوکومتر یا گیرندهٔ حسگر، انسولین و لوازم تزریق طبق برنامه، قند سریع‌اثر و یک میان‌وعده.
ورزش و اردو: ورزش برای کودک خوب است و نباید به‌خاطر دیابت حذف شود. پیش از زنگ ورزش و اردو با پزشک برنامه بگذارید.
اگر افت قند شدید شد: کودک بی‌هوش یا دچار تشنج چیزی از راه دهان نگیرد. با ۱۱۵ و خانواده تماس بگیرند. اگر گلوکاگون تجویز شده، فردی آموزش‌دیده آن را طبق برنامه تزریق کند.
به روحیهٔ کودک هم فکر کنید. بعضی کودکان از تزریق جلوی بقیه خجالت می‌کشند. با خودش تصمیم بگیرید کلاس چقدر بداند.
روزهای بیماری در کودک دیابتی
تب، استفراغ و اسهال می‌توانند قند را به هم بریزند. برنامه را پیش از بیماری بدانید.
مهم‌ترین قاعده: انسولین را قطع نکنید، حتی اگر کودک غذا نمی‌خورد. بدن در بیماری هم به انسولین نیاز دارد. میزان آن ممکن است عوض شود، ولی این را برنامهٔ روز بیماری یا تیم درمان تعیین می‌کند.
در روز بیماری:
- قند خون را بیشتر از معمول بسنجید
- کتون خون یا ادرار را طبق برنامه بسنجید
- مایعات را کم‌کم و مرتب بدهید
- اگر غذا نمی‌خورد، طبق برنامه مایع یا غذای حاوی قند به او بدهید
- قند، کتون، انسولین و زمان‌ها را بنویسید
این برنامه را از پیش از تیم درمان بگیرید: میزان انسولین در روز بیماری، حد کتون، و شماره‌ای که باید زنگ بزنید. نوارهای کتون را همیشه در خانه نگه دارید و تاریخشان را ببینید.
همان موقع به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید، اگر:
- استفراغ تکراری دارد یا نمی‌تواند مایعات را نگه دارد
- کتون بالاست یا بالا می‌رود
- تنفس تند و عمیق دارد یا درد شکم شدید است
- خواب‌آلود یا گیج است
- قند پایین است و با قند خوراکی بالا نمی‌رود
- سن کودک کم است و نگران هستید
کی باید فوری اقدام کنیم؟
این نشانه‌ها منتظر نوبت نمی‌مانند. به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید.
هر کودکی:
- تشنگی و ادرار زیاد و کاهش وزن، همراه با استفراغ، درد شکم، تنفس تند و عمیق، بوی میوه در نفس یا خواب‌آلودگی. این می‌تواند کتواسیدوز دیابتی باشد.
- بی‌حالی شدید، گیجی، تشنج یا بی‌هوشی
تشنگی و ادرار زیاد و کاهش وزن به‌تنهایی هم منتظر هفتهٔ بعد نمی‌ماند: همان روز قند خون را بسنجید.
کودکی که دیابت دارد:
- استفراغ تکراری یا کتون بالا
- افت قند با بی‌هوشی یا تشنج. چیزی در دهانش نگذارید.
- قند پایینی که با قند خوراکی بالا نمی‌رود
کودکی که نارسایی فوق‌کلیه دارد یا کورتون مصرف می‌کند:
- استفراغ، بیماری شدید یا ضربه. طبق برنامهٔ پزشک عمل کنید و بدون معطلی به اورژانس بروید و بگویید کودک به کورتون وابسته است.
نوزاد:
- تماس برای تکرار غربالگری تیروئید: همان روز اقدام کنید.
- نوزادی که خوب شیر نمی‌خورد، استفراغ دارد و بی‌حال است: همان موقع به اورژانس بروید.
زودتر از نوبت عادی تماس بگیرید:
- سردرد تازه و تکراری یا تغییر دید همراه با اختلال رشد یا بلوغ
- تب یا گلودرد در کودکی که داروی پرکاری تیروئید می‌خورد
- کودکی که قدش ناگهان از رشد افتاده است
این فهرست همهٔ حالت‌ها را در بر نمی‌گیرد. اگر حال کودک نگرانتان کرده، منتظر نمانید.