کوتاهی قد و اختلال رشد
خیلی از بچه‌های کوتاه‌قد سالم‌اند. این صفحه می‌گوید کی کوتاهی قد بررسی لازم دارد، منحنی رشد و سن استخوانی چه می‌گویند و هورمون رشد به چه کسی کمک می‌کند.
کوتاهی قد یعنی چه؟
در پزشکی، کودکی را کوتاه‌قد می‌گویند که قدش از بیشتر همسن‌ها و هم‌جنس‌های خودش کمتر است، معمولاً زیر صدک ۳ منحنی رشد. این فقط یک توصیف است، نه تشخیص بیماری. سه کودک از هر صد کودک سالم هم زیر این خط قرار می‌گیرند.
چرا مسیر از عدد مهم‌تر است؟
یک بار اندازه گرفتن چیز زیادی نمی‌گوید. وقتی چند اندازه با تاریخ روی منحنی بنشینند، پزشک می‌بیند کودک مسیر خودش را نگه داشته یا از آن افتاده است. بعد از سه چهار سالگی و تا پیش از بلوغ، بیشتر بچه‌ها سالی حدود ۵ تا ۶ سانتی‌متر قد می‌کشند. کودکی که سال به سال کمتر از این رشد می‌کند، حتی اگر هنوز کوتاه به نظر نرسد، بررسی می‌خواهد.
شایع‌ترین علت‌ها
- قد خانوادگی: پدر و مادر کوتاه‌قدند و کودک با سرعت طبیعی روی مسیر پایین‌تر رشد می‌کند.
- دیرشکوفایی: کودک دیرتر از همسن‌ها به جهش رشد و بلوغ می‌رسد و اغلب بعداً جبران می‌کند. معمولاً کسی در خانواده هم همین‌طور بوده است.
- بیماری‌های عمومی: کم‌خونی، بیماری سلیاک، مشکل کلیه یا روده و هر بیماری مزمنی که تغذیه و رشد را کم کند.
- علت‌های هورمونی: کم‌کاری تیروئید، کمبود هورمون رشد و زیادی کورتیزول. این‌ها کمتر از علت‌های بالا پیش می‌آیند.
- علت‌های دیگر: کوچک بودن کودک هنگام تولد بدون جبران رشد، و چند بیماری ژنتیکی مثل سندرم ترنر در دختران.
چه چیزی بررسی می‌خواهد؟
- رشدی که کند شده یا کودکی که از صدک خودش پایین می‌افتد
- قدی که با قد پدر و مادر نمی‌خواند
- قدی که نمی‌رود، ولی وزن زیاد می‌شود
- نامتناسب بودن بدن یا ظاهری متفاوت
- همراه شدن کوتاهی قد با اسهال مزمن، خستگی زیاد، سردرد یا تغییر دید
- دختری که خیلی کوتاه است، حتی اگر نشانهٔ دیگری ندارد
بررسی چگونه پیش می‌رود؟
اول گفت‌وگو و معاینه است: تولد و تغذیه، قد پدر و مادر، و همهٔ قد و وزن‌های قبلی. گاهی همین کافی است و فقط اندازه‌گیری دوباره پس از چند ماه لازم می‌شود. اگر لازم باشد، آزمایش خون و عکس سن استخوانی درخواست می‌شود. آزمون تحریک هورمون رشد فقط برای کودکانی است که پزشک به کمبود این هورمون شک دارد.
درمان
درمان به علت بستگی دارد. قد خانوادگی و دیرشکوفایی معمولاً درمان نمی‌خواهند و پیگیری کافی است. کم‌کاری تیروئید یا سلیاک با درمان خودشان بهتر می‌شوند. هورمون رشد فقط برای بعضی علت‌ها به‌کار می‌رود و تصمیمش بعد از بررسی گرفته می‌شود. هیچ‌کس نمی‌تواند عدد قد نهایی را وعده بدهد.
شما چه کاری می‌توانید بکنید؟
قد کودک را هر چند ماه یک بار درست اندازه بگیرید و با تاریخ بنویسید. قد و وزن‌های قدیمی را از دفترچهٔ سلامت، مرکز بهداشت یا مدرسه پیدا کنید. پیش از مصرف مکمل یا داروی قد با پزشک مشورت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
کودکم همیشه کوتاه‌ترین بچهٔ کلاس بوده. این هم بیماری است؟
لزوماً نه. کودکی که از سال‌های اول کوتاه بوده، ولی روی مسیر خودش رشد می‌کند و پدر یا مادرش هم کوتاه‌قدند، اغلب سالم است. با این حال یک بار دیدن منحنی رشد ارزشش را دارد.
با ورزش یا خوابیدن زیاد قد بلندتر می‌شود؟
خواب کافی، غذای کافی و تحرک برای رشد سالم لازم‌اند، ولی قد را از آنچه ژن‌ها و سلامت کودک اجازه می‌دهند بیشتر نمی‌کنند.
تا چند سالگی فرصت هست؟
قد تا وقتی بالا می‌رود که صفحه‌های رشد استخوان باز باشند. اگر نگرانی دارید، صبر نکنید تا نوجوانی تمام شود، چون بعضی درمان‌ها فقط پیش از بسته شدن این صفحه‌ها اثر دارند.
گام اول، یک اندازه‌گیری آرام.
برای هماهنگی نوبت با پشتیبانی صحبت کنید. قد و وزن‌های قبلی کودک را اگر دارید، پیدا کنید و همراه بیاورید.